De ferme taal van de bloggende historicus

Vorige week heeft Maarten van Rossem zich gevoegd bij het selecte gezelschap van bloggende historici. In zijn eerste bericht laat hij zijn licht schijnen over de verkiezingsuitslag van 9 juni. Zoals we van hem gewend zijn, gaat hij ferme uitspraken niet uit de weg. De beslissing van het CDA om nog een keer met Balkenende de verkiezingen in te gaan, noemt hij 'een kapitale fout'. Acht jaar op het pluche is meer dan genoeg. En dat de kiezer de liberalen op het schild heeft geheven, vindt hij 'onbegrijpelijk'. Het zijn immers de liberalen die 'ons de crisis hebben gebracht'.

Hoewel ik Van Rossem's tegendraadse meningen graag lees, was ik dit keer toch een beetje teleurgesteld. Dat kwam overigens niet eens zozeer door de inhoud, maar vooral door de vorm. Wat de Utrechtse historicus ons voorschotelt is een column die net zo goed in een krant of tijdschrift had kunnen staan. Een hyperlink tref je er niet in aan. Reageren kan wel. Maar de lezers die dat hebben gedaan, moeten het tot nu toe zonder antwoord stellen. Ik ben te streng - ik weet het. Het is misschien wel zijn eerste uitstapje naar dit medium. En dan is lof meer op zijn plaats.

Maar wat moeten we dan met die andere bloggende historici? Ook zij manifesteren zich namelijk vooral als columnisten. Sommige steken Van Rossem zelfs naar de kroon als het om ferme uitspraken gaat. Neem bijvoorbeeld de Amsterdamse historicus Willem Melching, die Annejet van Zijl verwijt dat ze de lezers van haar Bernhard-biografie trakteert op 'flauwekul' over Duitsland. Of NIOD-onderzoeker Madelon de Keizer, die Jan Blokker van 'dronkenmanspraat' beticht, omdat hij in een recensie de jubileumbundel van haar instituut onvoldoende recht zou hebben gedaan.

Dit is taal die je in een vaktijdschrift of een monografie niet zo gauw aantreft. Kennelijk zien de Nederlandse geschiedkundigen hun wetenschappelijke werk en hun activiteiten op internet als twee totaal verschillende dingen. Hier dus geen historici als Robert Darnton, die al sinds de jaren '90 nadenkt over wat webtechnologie zou kunnen betekenen voor de wetenschappelijke communicatie. Maar wat niet is, kan natuurlijk nog komen. Het Koninklijk Nederlands Historisch Genootschap speelt met de gedachte om van de eerbiedwaardige Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden een open access tijdschrift te maken. Het is denkbaar dat het wetenschappelijk debat zich daarna gedeeltelijk naar het web verplaatst. Ben benieuwd of de dames en heren dan steeds zulke ferme taal zullen bezigen.

Historici bloggen een beetje

Een kleine drie maanden nadat ik beweerde dat Nederlandse historici niet bloggen, ben ik ingehaald door de werkelijkheid. Sinds februari bloggen medewerkers van het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis op het Biografisch Portaal. We mogen nog niet reageren op hun berichten, maar dat zij ze vergeven. Afgelopen maand is bovendien de website van het Historisch Nieuwsblad vernieuwd, met daarop blogs van historici als Willem Melching en Jouke Turpijn. Hoewel ik nog niet warm word van wat ze te melden hebben, vind ik het leuk dat ze doen.

#5 Historici bloggen niet

Wat zouden historici op het web 2.0 uitspoken? Bloggen en twitteren ze? Vormen ze online communities? En waar hebben ze het dan over? Kunnen archieven daar iets mee? Historici vormen tenslotte een belangrijke doelgroep en dus is het goed te weten wat hen bezig houdt.

Helaas is de oogst van een zoektocht met Bloglines, Technorati, Google Blog Search mager. Het is ook lastig zoeken met algemene termen als 'geschiedenis' en 'web 2.0' of 'blog'. Via een omweg kom ik bij Geschiedenisnieuws.nl, een blog met een naam die de lading redelijk dekt. Het Historisch Nieuwsblad, maar dan digitaal: verhaaltjes over vroeger voor een breed publiek naar aanleiding van de actualiteit. In hetzelfde genre hebben we nog Sportgeschiedenis.nl, een site waaraan het Gemeentearchief Rotterdam ooit iets heeft bijgedragen over Feyenoord in de Sovjet-Unie. En verder natuurlijk de geschiedenissites van de Volkskrant en de VPRO. Allemaal heel leuk deze historiserende journalistiek - en zeker nadere beschouwing waard - maar niet wat ik zocht.

Ik ben dus een beetje bang dat de conclusie luidt dat Nederlandse historici niet bloggen, althans niet over hun vak en al helemaal niet over wat internet voor de geschiedbeoefening betekent. Ze vormen ook geen online communities, in elk geval geen communities waar ook gewone stervelingen bij mogen. Ze laten zich sowieso weinig zien op internet. Alleen historische onderzoeksbureaus hebben meestal wel een stekje op het web, maar veel stelt dat in de regel niet voor. Een smoelenboek, een portfolio, een pagina met contactgegevens en dat is het dan.

Hoe anders is de situatie in de Angelsaksische wereld. Tik "digital history" of "digital humanities" in bij Google Blog Search en je krijgt flink wat relevante treffers. Dan blijkt in de VS en Canada al een soort subdiscipline te bestaan. Het artikel The promise of digital history in de Journal of American History van september 2008 geeft een aardige indruk van wat daar speelt. En dat is nogal wat. Het gaat dan om vragen als: hoe ga je om met de overdaad aan bronnen die ontstaat door grootschalige digitalisering, hoe kan je digitale media gebruiken om de resultaten van een historisch onderzoek te presenteren en wat betekent de inzet van die media voor de interpretatie van een bepaald historisch fenomeen, wat zijn de consequenties voor het onderwijs en voor de samenwerking tussen historici?

Het is moeilijk te geloven dat Nederlandse geschiedwetenschappers niet over dit soort kwesties nadenken. Voorlopig komt de enige indicatie dat ze dat wél doen uit de hoek van de sociaal en economisch historici. Wat zij te vertellen hebben gaat vooral over het werken met grote historische databestanden. Ongetwijfeld zijn nog veel andere verhalen over te vertelen, maar het ziet er naar uit dat de archieven daar nog op moeten wachten.

P.S.

Voor de liefhebber: al surfend stuitte ik op Cliopatria's History Blogroll van het History News Network met de links naar zo'n 1000 geschiedenisblogs.